خواهد ماند و ترتيب اثر داده نخواهد شد 9 * مقايسه سيد ضياء و ميرزا تقى خان اميركبير « نرمن » در مقام معرفى سيد ضياء الدين طباطبايى رئيس الوزراى جديد ايران به « كرزن » وزير خارجه انگليس وى را نخستين كسى دانست كه ، جدا در صدد برآمده تا دست به اصلاحات بزند . . . نخستين كسى است كه ، پس از ميرزا تقى خان اميركبير در صدد تغييرهاى جدى برآمده است . 10 * تهيه بودجه دواير دولتى از سوى رئيس الوزراء به تمام وزارتخانه‌ها و دواير دولتى دستور داده شد ، هرچه زودتر بودجه‌هاى سال آينده خود را تهيه نموده و به هيئت دولت ارائه كنند . 11 * مذاكره رضا خان با رئيس الوزراء قبل از ظهر امروز رضا خان رئيس ديويزيون قزاق به حضور رئيس الوزراء رسيد و مدتى با وى مذاكره و گزارش‌هايى را به او ارائه كرد . 12 * تحويل عايدات تحديد و دخانيات به خزانه كل امروز مبلغ بيست و شش هزار و پانصد تومان از بابت درآمدهاى اداره تحديد و دو هزار و پانصد تومان از بابت درآمدهاى اداره دخانيات به خزانه‌دارى كل تحويل گرديد . 13 * معرفى دواير و شعب وزارت فلاحت و تجارت به موقر الدوله پيش از ظهر امروز « موقر الدوله » وزير فلاحت و تجارت و فوايد عامه به تمام دواير و شعب اين وزارتخانه سركشى كرده ، و افراد هريك از اين دواير به او معرفى شدند ، به هريك از اين كاركنان جهت بهبود امور ادارى توصيه‌هاى لازم ارائه شد . 14 * مجلس ترحيم ميرزا فضلعلى مجتهد تبريزى به مناسبت درگذشت مرحوم « ميرزا فضلعلى مجتهد تبريزى » 15 امروز مجلس ترحيمى در مسجد شيخ عبد الحسين ( مسجد ترك‌ها ) برگزار گرديد . 16 * حمل پول از اصفهان به اراك مبلغ پنجاه هزار تومان از بانك شاهنشاهى شعبه اصفهان به عراق ( اراك ) حمل گرديد .

--> ( 1 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، س 1339 ق ، ك 37 ، پ 2 ، ص 7 و زندگانى سياسى ، اجتماعى سيد ضياء الدين طباطبايى ، ص 205 . ( 2 ) . Norman to Curzon , 3 March 1921 , Fo 371 / 6401 / 2883 . ( 3 ) . وزارت جنگ انگليس به دليل آنكه ، اين امر به تعهدات بيشتر نظامى از نوعى نامحدود منجر نشود و بودجه و افراد لازم هم موجود نبود مخالف پيشنهاد وزارت خارجه بود . « اليفانت » پس از جلسه‌اى طولانى ، نتوانست نگرانى ژنرال « رادكليف » ، فرمانده عمليات نظامى را كه هنوز هم احساس مىكرد در صورت به خطر افتادن زندگى اين افسران وزارت جنگ ناگزير مىشود كه براى نجاتشان اقدام كند ، فرونشاند . « اليفانت » مستقيما به « ويلسون » متوسل شد ، او سرانجام موافقت كرد به افسرانى كه داوطلب اين كار بودند اجازه دهد ، اما هشدار داد كه آنان بايد بدانند كه در صورت به خطر افتادن جانشان ، اعزام نيرو براى نجاتشان امكان‌پذير نيست . ( Wo to Haldane , 19 March 1921 , wo 32 / 5807 ; Fo 371 / 6426 / 3166 . 3420 , 3399 ) . Wo to Fo . 3 March 1921 , Fo 371 / 6426 / 3166 . ( 4 ) . تلگراف كارگزارى اصفهان به وزارت خارجه ، 15 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 46 ، پ 5 ، ص 85 . ( 5 ) . مراسله رياست وزرا به وزارت خارجه ، 30 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 41 ، پ 22 ، ص 50 ، اصل اين مصوبه در 13 / 12 / 1299 بوده كه در روزشمار تاريخ ايران نوشته باقر عاقلى ، تاريخ 16 / 12 / 1299 براى آن ذكر شده است كه صحيح نمىباشد . ( م ) . ( 6 ) . تلگراف كارگزارى سرخس به وزارت خارجه ، 14 / 12 / 1299 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 42 ، پ 6 ، ص 123 . ( 7 ) . تجارتخانه تومانيانس . اولين تجارتخانه‌اى است كه در ايران به كار صرافى و بانكدارى ، به شكل وسيع و جديد آن ، روى آورد . هاراتون تومانيانس در 1257 ، مؤسسه تجارى خود را در تبريز ، شهر پررونق تجارى آن زمان ، تأسيس كرد و پس از برقرارى صادرات و واردات با روسيه و چند سفر به اين كشور و آشنايى با بانكدارى آن ، در 1309 كار صرافى و بانكدارى را آغاز كرد كه به تدريج ، به صورت فعاليت اصلى تجارتخانه درآمد . تومانيانس در شهرهاى تهران ، تبريز ، اروميه ، رشت ، بندر انزلى ، قزوين ، مشهد ، سبزوار ، گرگان و نيز شهرهاى خارجى بادكوبه ، حاجى طرخان ، مسكو ، برلين ، پاريس ، لندن و قسطنطنيه شعبه نمايندگى داشت . اين مؤسسه ، در مدتى كوتاه توانست در خريد و فروش ارز با بانك شاهنشاهى رقابت كند و با افتتاح حساب جارى براى مردم ، پرداخت وام و دادن بهره به موجودى تا 6 % ، موفقيت زيادى به دست آورد . ولى پس از قريب يك قرن فعاليت ، در جريان انقلاب روسيه ، ورشكست و اموالش توقيف شد . در سال‌هاى آخر داير بودن تجارتخانه تومانيانس سه نفر از فرزندان تومانيانس به نام‌هاى وارطان ، گريگور و ليون تومانيانس تجارتخانه را اداره مىكردند . ( جهت اطلاع بيشتر رك : تاريخچه سى ساله بانك ملى ايران ، ص 47 - 50 ؛ خاطرات احتشام السلطنه ، ص 219 ؛ سفرى به ايران همزمان با انقلاب روسيه ، ص 43 ؛ بانك و عمليات بانكى ، ص 309 - 311 ؛ پول و بانك از نظريه تا سياست‌گذارى ، ص 169 ؛ موانع تاريخى رشد سرمايه‌دارى در ايران ، ص 77 - 78 ) . ( 8 ) . زندگانى سياسى ، اجتماعى سيد ضياء الدين طباطبايى ، ص 205 . ( 9 ) . روزنامه ايران ، 13 / 12 / 1299 ، ص 1 . ( 10 ) . Norman to Curzon , 3 March 1921 . Fo 371 / 6403 . ( 11 ) . روزنامه ايران ، 14 / 12 / 1299 ، ص 1 . ( 12 ) . همان ، ص 1 . ( 13 ) . همان ، ص 2 . ( 14 ) . همان ، ص 1 . ( 15 ) . فضلعلى آقا مجتهد تبريزى ( ميرزا ) فرزند حاجى ميرزا عبد الكريم ملاباشى پسر ميرزا ابو القاسم ايروانى الاصل ، پسر ميرزا محمد كلانتر از ساكنين تبريز و جزو علماى آن شهر ، مخصوصا از ادباى درجه اول آن‌جا ، محسوب مىشد . در دوره اول مشروطيت ايران در س 1324 ق ، از طرف آذربايجان به عنوان وكيل مجلس به تهران روانه گرديد . پس از انحلال مجلس در س 1326 ق ، در تهران متوقف و بعدها به خدمت عدليه درآمد و در ادارهء ديوان تميز عضو گرديد . در سال 1334 ق ، به واسطه كسالت مزاج عازم لندن و بعد از مدتى عازم هلند شد و در سال 1335 ق ، براى تكميل معالجه به برلين رفت سرانجام وى در فوريه 1921 م ، دارفانى را وداع گفت . وى در هنگام مرگ حدود 60 سال داشت . ( رجال عصر مشروطيت ، ص 81 ؛ يادداشت‌هاى قزوينى ، ج 8 ، ص 221 و 222 ) . ( 16 ) . روزنامه ايران ، 13 / 12 / 1299 ، ص 1 .